Xolesterinning yuqori darajasi butun dunyoda juda keng tarqalgan holat. Aynan shu muammo hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan ko‘plab yurak-qon tomir kasalliklarining paydo bo‘lishining asosiy aybdoridir. Afsuski, yuqori xolesterinda xarakterli alomatlar yo‘q.
If you’re looking for a rewarding career and the chanmake an impact, you’ve come to the right place. we will transform your business through our techniques!
Novalee Spicer — CEO lab director
Xo‘sh, bu holatni qanday aniqlash mumkin? Va bu muammoni qanday hal qilish kerak, u qanday kasalliklarga olib kelishi mumkin va bu kasalliklarni qanday davolash mumkin?
Xolesterin-bu tanaga hujayra membranalari, ko‘plab gormonlar va D vitamini ishlab chiqarishga yordam beradigan yog‘ga o‘xshash mumsimon modda (lipid).
Asosan tanadagi xolesterin uchta asosiy maqsadga xizmat qiladi:
- Jinsiy gormonlar ishlab chiqarishda yordam beradi.
- Bu inson to‘qimalari uchun qurilish materialidir.
- Jigarda safro ishlab chiqarishga yordam beradi.
Xolesterin ikki manbadan olinadi. Tanadagi umumiy miqdorning taxminan to‘rtdan uch qismi jigar tomonidan ishlab chiqariladi. Qolganlari odam iste’mol qiladigan ovqatdan, asosan tuxum sarig‘i, go‘sht va pishloq kabi hayvonot mahsulotlaridan olinadi.
Xolesterinning ikki turi mavjud:
- yomon xolesterin-past zichlikdagi lipoprotein (PZLP);
- yaxshi xolesterin — yuqori zichlikdagi lipoprotein (YUZLP)
Juda ko‘p yomon va yetarli bo‘lmagan darajada yaxshi xolesterin yurak va miyani oziqlantiradigan arteriyalarning ichki devorlarida asta-sekin to‘planib qolish xavfini oshiradi.
Patologiyaning sabablari: nima uchun xolesterin ko‘payishi mumkin?
Qarishdan tashqari, xolesterin darajasidagi har qanday o‘zgarishlar odatda sog‘liq va turmush tarzi omillari bilan bog‘liq.
- Ratsionda yog ’ miqdori yuqori bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlarining mavjudligi. Bularga fast-fud, dudlangan go‘sht, kolbasa, cho‘chqa yog‘i kiradi. Tuxum, yog‘siz go‘sht bundan mustasno, ammo o‘rtacha miqdorda, aks holda bu ovqatlar xolesterin miqdorini oshiradi;
- Harakatsiz turmush tarzi qon aylanishining pasayishiga, metabolizmning sekinlashishiga olib keladi. Qonning sekin oqimi devorlarda xolesterin pilakchalari to‘planishiga va shakllanishiga olib keladi;
- Yo‘ndosh va surunkali kasalliklarning mavjudligi (diabet, podagra, jigar kasalligi, ateroskleroz, ishemik kasallik, oshqozon-ichak traktining buzilishi);
- Spirtli ichimliklar, chekish sog‘liq uchun tuzatib bo‘lmaydigan zarar keltiradi. Hujayralar va qon tomirlarining devorlari yupqalashadi, harakatchanlik yo‘qoladi, immunitet zaiflashadi;
- Irsiy kasalliklar. Ba’zi genlar organizmga xolesterin va yog‘larni qanday qayta ishlashni o‘rgatadi.
- Kamdan kam hollarda yuqori xolesterinning sababi oilaviy giperxolesterinemiyadir. Ushbu genetik kasallik tananing PZLP yo‘q qilishiga to‘sqinlik qiladi.
Yosh ham xolesterin miqdori oshishini xavf omilidir. Ammo yosh bolalarda ham nosog‘lom xolesterin bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, bu 40-50 yoshdan oshgan odamlarda ko‘proq uchraydi. Buning sababi shundaki, yoshi bilan jigar PZLP ni yo‘q qilish qobiliyatini yo‘qotadi.
Boshqa sog‘liq holatlari ham yuqori xolesterin va u bilan bog‘liq asoratlarni rivojlanish xavfini oshirishi mumkin. Ular PZLP oshirishi yoki Yuzlp kamaytirishi mumkin. Bularga quyidagilar kiradi:
- surunkali buyrak kasalligi;
- qandli diabet;
- OIV infeksiyasi;
- gipotiroidizm;
- menopauza;
- miyeloma;
- ortiqcha vazn va semirish;
- polikistik tuxumdon sindromi;
- homiladorlik;
- uyqu apnoyesi.
Ba’zi dori-darmonlarni qabul qilish qonda xolesterin miqdori oshishiga sabab bo‘ladi. Bular orasida:
- Oivni davolash uchun ishlatiladigan antiretrovirus dorilar.
- Amiodaron kabi aritmiya uchun dorilar.
- Stenokardiyada ko‘krak og‘rig‘ini yo‘qotish yoki yuqori qon bosimini davolash uchun beta-blokatorlar.
- Saraton kasalligini davolash uchun ishlatiladigan kimyoviy terapiya preparatlari.
- Yuqori qon bosimini davolash uchun tiazid kabi diuretiklar.
- Yallig‘lanish kasalliklarini davolash yoki organ transplantatsiyasidan keyin rad yetishning oldini olish uchun siklosporin kabi immunosupressantlar.
- Akne davolash uchun retinoidlar.
- Yallig‘lanish kasalliklarini davolash uchun prednizolon kabi steroidlar.
Yuqori xolestrinni davolash: nima qilish kerak?
Jismoniy mashqlar va sog‘lom ovqatlanish kabi turmush tarzidagi o‘zgarishlar yuqori xolesteringa qarshi birinchi himoya vositasidir. Biroq, tez-tez uchraydigan holatlarda anti-aterosklerotik (gipolipidemik) dorilarni qo‘llashga murojaat qilish kerak.
Dori-darmonlarni yoki dorilar kombinatsiyasini tanlash turli xil omillarga, shu jumladan shaxsiy xavf omillariga, yoshiga, umumiy sog‘lig‘iga va dorilarning nojo‘ya ta’siriga bog‘liq.
Respublika kardiologiya markazida kardiologlar sizning lipid holatingizni aniqlashga yordam beradi va barcha kerakli tavsiyalar va davolash rejasini beradi. Bizda barcha xolesterin testlarini o‘tkazish mumkin.